۲۵ بهمن ۱۳۹۱ - ۱۲:۲۲

ارتباط سازنده با دیگران ، یکی از مهم ترین نیازهای روحی آدمی است . به عقیده بسیاری از فیلسوفان ، ذات و فطرت آدمی به گونه ای است که حتما باید زندگی اجتماعی داشته باشد. هیچ انسانی در شرایط عادی ، به تنهایی توانایی ادامه حیات ندارد. انسان در اجتماع به دنیا می آید ، می تواند باقی بماند و کیفیت زندگی خود را ترقی دهد، خود را بهتر بشناسد ، ویژگی ها ، توانمندی ها و ناتوانی های خود را دریابد. از سوی دیگر ، بسیاری از فضایل و رذایل اخلاقی ، در ظرف ارتباطات ظهور می یابند، تعلیم و تعلم بدون زندگی اجتماعی و معاشرت با دیگران امکان تحقق ندارد. آشنایی با تجارب دیگران و بهره مندی از آن ها یکی دیگر از اموری ست که جز با معاشرت با مردم به دست نمی آید.

پایگاه خبری آفتاب ری ـ معاشرت ، به خودی خود ، دارای مطلوبیت نیست ، بلکه خوبی یا بدی آن وابسته به هدف از معاشرت با دیگران و نوع تاثیر آن در کمال مطلوب انسان است. توسعه اخلاق الهی و بهره مندی از فضایل اخلاقی و پیشرفت در جهت تهذیب و تربیت نفس ، از مهم ترین اهداف معاشرت با دیگران است؛ بنابراین ، اگر معاشرت با دیگران مستلزم کشیده شدن انسان به گناه و معصیت و انحراف از مسیر هدایت و سعادت باشد ، باید از آن پرهیز کرد. اسلام نیز هر معاشرتی را توصیه و سفارش نمی کند ؛ بلکه برخی از معاشرت ها را زیانبار و مخرب دانسته و توصیه به ترک آن ها کرده است . پیامبر اکرم (ص) به ابوذر غفاری فرمودند : « ای ابوذر ! هم نشین صالح بهتر از تنهایی و انزواست و تنهایی بهتر از     هم نشین ناصالح است . »‌

امیر مومنان (ع) در پاسخ به این پرسش که « بدترین دوستان کیانند ؟ » فرمود : « کسی که گناه را در چشم انسان زیبا جلوه می دهد » آن حضرت ما را از هم نشینی و دوستی با افراد چاپلوس نیز بر حذر داشته است  : « با چاپلوس معاشرت نکن چرا که کارش را در نظر تو زیبا جلوه می دهد و دوست دارد  که تو نیز چون او باشی.

  • Ø    انواع معاشرت

به طور کلی می توان معاشرت های هر فردی را با دیگران به پنج دسته تقسیم کرد :

1-    معاشرت های انسانی :

برخوردهایی است که با دیگران به عنوان یک انسان و هم نوع داریم ؛ اسلام با تأکید بر این گونه از معاشرت ، حدود و چارچوب کلی روابط و سبک زندگی مسلمانان را در این حوزه مشخص کرده است.

2-    معاشرت های آیینی :

روابطی را که هر فرد با سایر هم مسلکان خود دارد ، معاشرت آیینی یا دینی می نامند . ما به عنوان یک فرد مسلمان در برابر سایر مسلمانان مسئولیت ها و وظایفی داریم که بعضا فراتر و سنگین تر از وظایفی است که در قبال انسان ها به طور کلی بر عهده داریم. پیامبر اکرم(ص) فرمود : « کسی که فریاد استمداد برادر مسلمانی را بشنود ، ولی به یاری او نشتابد ، مسلمان نیست . »

3-    معاشرت های اجتماعی :

هر کدام از ما با سایر شهروندان دارای روابط خاصی هستیم که با غیر شهروندان چنان روابطی را ند اریم. همین مسئله نیز مسئولیت ها و وظایف اخلاقی خاصی بر عهده ما می گذارد که در مواردی فراتر از مسئولیت هایی است که در قبال هم نوعان و هم کیشان خود داریم.

4-    معاشرت های دوستانه :

هر یک از ما از میان هم نوعان ، کسانی را بر می گزینیم و با آنان روابط صمیمانه تری را بر قرار می سازیم . این گونه از معاشرت ها ، به دلیل تاثیر گذاری فوق العاده ای که بر شخصیت انسان دارد ، مورد توجه اسلام و اولیای دین و عالمان اخلاق قرار گرفته و معیارهای ویژه ای برای چنین ارتباطاتی ارائه شده است.

5-    معاشرت های خانوادگی :

هریک از ما عضوی از یک خانواده خاص هستیم و هر کدام از نقش های خانوادگی ، مسئولیت ها و وظایف اخلاقی ویژه ای را بر عهده ما می گذارد.

  • Ø    معیارهای کلی معاشرت

1-    هرچه برای خود می پسندی برای دیگران هم بپسند:

این قانون در حقیقت ، معیار و ملاکی کلی و عام برای اخلاق اجتماعی و نحوه معاشرت با دیگران است. بسیاری از مکاتب اخلاقی نیز این قانون را پذیرفته و در نظام اخلاقی خود از آن بهره برده اند.

2-    مدارا با دیگران :

رفق و مدارا از امور فطری و از لوازم فطرت الهی است. هر انسانی فطرتا علاقمند به مدارا و شفقت است. به همین دلیل ، قلبی که به دشمنی با بندگان خدا آلوده است ، قلبی است که بر اثر آلودگی های دنیا و خودخواهی و خود پسندی ها ، از فطرت اولیه اش فاصله گرفته است . لازمه محبت به خدا ، محبت به خلق خدا نیز هست؛ و لازمه محبت به خلق خدا ، مدارای با آنان است.

3-    ظلم ستیزی و اهتمام به امور همه مردم :

توصیه اکید اسلام این است که هر مسلمانی همواره باید دغدغه سایر انسان ها را داشته باشد و نسبت به هدایت و ارشاد آنان احساس مسئولیت کند. هر جایی که ظلمی را مشاهده می کند باید در حد توان خود در برابر آن بایستد و هرگز کوتاه نیاید . از سفارش امیر مومنان (ع) به فرزندانش این است که : با ستمکار در پیکار باشید و ستمدیده را یار.

4-    تلاش در جهت اصلاح میان مردم :

قرآن کریم می فرماید : « پس ، از [مخالفت فرمان] خدا بپرهیزید  و خصومت هایی را که در میان شماست ، اصلاح کنید و آشتی دهید و اگر در میان شماست ، اصلاح کنید و آشتی دهید و اگر ایمان دارید خدا و پیامبرش را اطاعت کنید .» (انفال آیه 1)

هم چنین می فرماید : « مومنان برادر یکدیگرند پس دو برادر خود را صلح و آشتی دهید و تقوای الهی پیشه کنید باشد که مشمول رحمت او شوید .» ( حجرات 10)

5-    امر به معروف و نهی از منکر :

از بهترین جلوه های اخلاق اجتماعی در اسلام و مهم ترین مشخصات سبک زندگی اسلامی  امر به معروف و نهی از منکر است. اقتضای این اصل آن است در انجام معروف و  عمل به آن خودخواه و خودبین  نباشد.  با توجه به این فرضیه ، هیچ مسلمانی نمی تواند فقط به دنبال خیر خود باشد ؛ بلکه بر او واجب است که دیگران را نیز به خیر فراخواند و از شر آگاه سازد ؛ «‌مردان و زنان با ایمان ولی (یار و یاور ) یکدیگرند . امر به معروف و نهی از منکر می کنند. نماز را برپا می دارند و زکات را می پردازند و خدا و رسولش را اطاعت می کنند به زودی خدا آنان را مورد رحمت خویش قرار می دهد . خداوند توانا و حکیم است .» ( توبه آيه 71)

احمد حسین شریفی

دانشیار موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 14 =