۲ بهمن ۱۳۹۱ - ۱۰:۰۱

تجربه پرداخت نقدی در نظام هدفمندی یارانه ها ، در مواردی که به صورت مشروط و مقید به دارا بودن شرایط خاص اجرایی گردیده است ، عملکرد و اثر بخشی مناسب تری دارا بوده است.

به گزارش آفتاب ری به نقل از سرویس اقتصادی رویداد، همزمان با رشد و توسعه جوامع بشری و سکونت گسترده انسانها ، بروز اختلاف طبقاتی در بین اقشار آن جوامع بوجود آمد . این اختلاف ناشی از عوامل بسیاری همچون میزان دسترسی به منابع ثروت همچون:منابع آبی ، زمین های مستعد، زمین های بالا دست و ... شکل گرفت که باعث انشقاق گروه ها و بروز اختلاف های بیشتر در بین این جوامع شد. این فاصله به جایی رسید که جوامع به گروه های مرفه و ضعیف تقسیم شدند.
قشر ضعیف جامعه در عمل فقط برای برطرف نمودن نیاز های قشر مرفه جامعه تلاش می نمودند و در نهایت کار آن ها به صورت بندگی و بردگی درآمد. بهطبع آن هر روز قشر مرفه جامه، سرمایه دار تر و قشر ضعیف، دائما ضعیف تر می شدند. از طرف دیگر وقتی محصولات در دسترس قشر ضعیف قرار می گرفت مجبور بودند تا برای بدست آوردن آنها هزینه زیادی صرف نمایند که این امر به نوبه خود باعث بروز شکاف بیشتر بین این دو دسته می گردید. این فاصله و شکاف به قدری شدکه قشر ضعیف جامعه برای احقاق حقوق اولیه خود دست به شورش و قیام زده تا از این طریق حداقل های زندگی را برای خود بدست آورند.
جهت رفع مشکلات بوجود آمده و تقسیم منابع ، جوامع تصمیم گرفتند تا نمایندگانی انتخاب نموده و برای مدیریت بر کل جامعه استفاده نمایند. مدیریت های تشکیل شده جامعه جهت جبران و رفع مشکلات موجود و تقسیم وهدایت نیرو ها و منابع (آب و انرژی) تصمیم گرفتند تا از قشر ضعیف حمایت بیشتر نموده و از آنها در مقابل زیاده خواهی اقشار مرفه دفاع نمایند.
این اقدام از اولین حمایت های مدیریی (دولتی) در قالب یارانه ها به حساب آمده و هدف آن تنها دفاع از قشر ضعیف جامعه بود. تا هر کسی بسته به نیاز و توانایی از آن ها استفاده نماید . تقسیم بندی های منابع هیچگاه به صورت کاملی صورت نمی گرفت چرا که در راس مدیران اجتماع کسانی بودن که جزء اقشار مرفه تقسیم بندی می شدند و یا نمایندگاه قشر ضعیف بعد از مدتی (بنا بر دلایلی) دست از حمایت بر داشته و مجدد قشر آسیب پذیر مظلوم واقع می شدند. لذا تقسیم عادلانه و بر اساس نیاز این منابع از دیرباز دغدغه فکری و فعلی بسیار یا از جوامع بود.این حمایت ها (که بعد ها با عنوان سوبسید مطرح شد) به روش های مختلفی در جوامع معمول پرداخت می شود : تعریف متداول یارانه:
• یارانه عبارت از پرداخت های انتقالی بلاعوض نقدی و غیرنقدی دولت است که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم برای افزایش قدرت خرید واقعی مصرف کنندگان، افزایش قدرت فروش تولیدکنندگان، عادلانه تر کردن توزیع درآمد، ثبات اقتصادی و جبران آثار ناشی از سیاست های دولت به منظور حفظ یا ارتقای اجتماعی اعطا می شود. • آنچه امروزه در جامعه ما تحت عنوان یارانه از آن نام برده می شود، در واقع عبارت است از پرداخت مستقیم و یا غیر مستقیم نوعی کمک مالی، امتیاز اقتصادی یا اعطای برتری ویژه ای به موسسات خصوصی، خانوارها و یا واحدهای دولتی که جهت دستیابی به اهداف مورد نظر انجام می پذیرد. عمده روش های پرداخت یارانه در بخش مصرف را می توان در موارد تقسیم بندی نمود
1- کالایی: در این روش کالا و حداقل های مورد نیاز برای خانوارها در دسترس آنهاقرار گرفته و با فراهم آوردن حداقل سطح رفاه عمومی برای خانواده ها سعی در تخصیص یارانه ها می گردد. این طرح نقاط قوت فراوانی داشته که از مهتمرین آن می توان به اثربخشی و کارایی بالای طرح در رفع کمبود های کالاهای ضروری به صورت خاص اشاره نمود. محاسن: قابلیت ساده مدیریت اجرایی و شناسایی اقشار هدف
معایب:این روش نیازمند ایجاد سیستم پیچیده تهیه، نگهداری و توزیع بوده و معمولا ضایعات بالایی در این چرخه بوجود می اید.
2- کالابرگی:
در این نظام ، از اوراقی استفاده می شود که دارای ارزش مالی معین و محدودی بوده و صرفا جهت تهیه کالاهایی خاص بهره برده می شود این یارانه ها که به شکل محدود و مشخص و به طور مساوی و برابر در میان همه افراد جامعه توزیع می شود تحت عنوان یارانه سرانه نیز نامگذاری شده است. محاسن: در هر برهه زمانی و بر اساس تغییرات بازار می توان کالاهای ضروری را تهیه و دراختیار اقشار هدف قرار داد. معایب: اختلال در نظام بازار و بر خوردن نظام عرضه و تقاضای جاری بازار
3- یارانه های باز:
در این مورد یارانه بر کالا ها و اقلام مصرفی جامعه اختصاص یافته و استفاده از آن برای اقشار خاص و یا به میزان خاص تعریف و محدود نشده است . مثل یارانه بنزین قبل از سهمیه بندی که بدون محدودیت، به میزان متفاوت و بسته به اینکه که هر کس چه مقدار مصرف کند در اختیار همه قرار می گرفت. محاسن: با نظارت براجرای دقیق این روش می توان از در دسترس بودن دائمی کالاهای ضروری و چرخش اقتصادی کالاها اطمینان داشت. معایب: در این روش اقشار هدف به درستی قابل شناسایی نبوده و یارانه ها به اهداف واقعی تخصیص نمی یابند.
4- یارانه هدفمند:
این روش از طریق کاهش قیمت مواد غذایی مورد استفاده قرارمی گیرد. بدین گونه که بیشتر یارانه های اختصاص یافته دولتی بر کالاهایی خاص که نقش مهمی در سرانه مصرف عمومی جامعه دارند اختصاص یافته و در دسترس کلیه اقشار جامعه قرار میگرد. این نوع نظام که گاها به صورت بن ها و یا سبد های خرید در اختیار افراد قرار می گیرد می تواند با استفاده از کشش های قیمتی و درامدی و انتخاب مناسب کالا ها و اقلام احتمال اصابت آنها را به گروه های هدف بیشتر نمود. محاسن: پوشش نیاز های اساسی اقشار و فراهم آوردن حداقل نیاز کالایی جامعه معایب:ایجاد وابستگی به یارانه ها به جهت تامین نیاز های جامعه
5- نظام پرداخت نقدی:
پرداخت نقدی به دو صورت عمومی صورت می گیرد: الف) مستقیم: در این روش یارانه ها به صورت نقد به کسانی که جزء اقشار آسیب پذیر جامعه بوده تعلق می گیرد. در این روش شناسایی سرپرستان خانوار های نیازمند حمایت بسیار پر اهمیت می باشد. این پرداخت نوعی پرداخت انتقالی از سوی دولت به اقشار هدف تلقی نمود. این روش بیشتر در کشور های توسعه یافته مورد استفاده قرار می گیرد. محاسن: تفویض اختیار به سرپرستان جامعه به سبب تهیه اقلام ضروری خانوار و عدم اخلال در نظام عرضه و تقاضای بازار معایب:ایجاد توقع در تمامی اقشار جامعه و افزایش نقدینگی جامعه و بروز تورم
ب) مشروط: این دسته از یارانه ها که به سرپرستان خانوار ها تعلق می گیرد، صرفا جهت هزینه در راه هایی که توسط دولت تعیین می گردند قابل استفاده بوده و بایستی در آن روش ها سرمایه گذاری گردند. مانند تحصیل،پزشکی پیشگیرانه و .... . این روش بدین سبب مشروط خوانده می شود که در قابل دریافت یارانه ، سرپرستان خانواده ها بایستی مواردی را تعهد و اجرا نمایند. مثلا خانواده هایی که فرزندان بین سن 6 تا 15 سال خود را به مدرسه بفرستند شامل یارانه می گردند. محاسن: ضمن مساعدت های دولتی به اقشار آسیب پذیر، یارانه ها در نهایت در جهت سیاست های کلان جامعه صرف می گردد. معایب: نیاز به اطلاعات وسیع اماری و جامعه شناسی و باقی ماندن مشکل اساسی در تهیه اقلام ضروری در هر جامعه با عنایت به سیاست های کلان و آسیب شناسی های صورت گرفته انتخاب مناسب راه تخصیص یارانه های می تواند در موفقیت و کامیابی این طرح تاثیر گذار باشد. استفاده از هر یک از روش های فوق مزایا و معایبی دارد که به تناسب شرایط اقتصادی و شرایط عمومی جامعه انتخاب و اجرا شود. گفتنی است که انتخاب روش مناسب توزیع یارانه ها، و قانون گذاری و اجریا آن ، تنها نیمی از راه پیموده شده چرا که هنگامی توزیع یارانه ها می تواند اثربخش باشد که یارانه ها به صورت هدفمند،سیاست گذاری شده پرداخته شده باشد.
جمع بندی: 1- بر اساس شرایط اقتصادی وسیاسی جوامع دولت ها بایستی بهترین راه های اجرایی جهت تخصیص یارانه ها را انتخاب نمایند. 2- در هدف گذاری های قانون تخصیص یارانه ها و بایستی پرداخت یارانه ها با رویکرد کاهش پرداخت به خانواده های پردرامد ، و حمایت و پرداخت بیشتر از خانواده های کم درآمد صورت گیرد. 3- پرداخت نقدی یارانه ها ، زمانی مناسب و عملی است که بتوان آن ها را در نظامی هدفمند و بر پایه اطلاعات درست و مناسبی اجرایی ساخت. لذا در این راستا ضروری است قبل از هرگونه اعمال تغییرات در نظام پرداختی ، براساس اهداف ، وضعیت اقتصادی ، هزینه های اجرایی ، منابع اطلاعاتی و آماری جامعه ، بهترین شیوه را اتخاذ نمود. 4- تجربه پرداخت نقدی در نظام هدفمندی یارانه ها ، در مواردی که به صورت مشروط و مقید به دارا بودن شرایط خاص اجرایی گردیده است ، عملکرد و اثر بخشی مناسب تری دارا بوده است.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
8 + 8 =